2017: mijn jaar in boeken, jubileumeditie

 

 

 

 

 

 

 

Dit is het tiende overzicht van mijn boekenjaar dat ik hier presenteer #jubilee (zie: 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016). Die kwantificeringsdrang mag misschien opmerkelijk lijken voor iemand die zich steeds meer met anti-kwantificatiedenken bezighoudt (kortweg: antikwanti). Maar zoals ik elders al betoogde, is voor zinvolle kritiek op het hysterische datageloof een simultane liefde voor het getal misschien wel noodzakelijk. Daar gaan we.

Dit jaar heb ik 47 boeken gelezen, min of meer: zes daarvan las ik voor het grootste gedeelte, waarvan ik er maar twee onbevredigd voor het einde heb weggelegd. (Ik heb wel meer boeken niet uitgelezen, maar die staan  niet op de lijst.)

De helft van de boeken komt uit 2017. Tja, steeds weer heb ik het voornemen om ‘zoals vroeger’ ook weer veel klassiekers te lezen, maar het komt er niet van. Werk, nieuwsgierigheid, en ja, ook de beschikbaarheid ervan als recensent, zorgen ervoor dat ik juist steeds meer actuele en hedendaagse boeken lees. Voor de komende vakantie heb ik wat oudere romans klaargelegd, want het bevalt altijd goed om iets uit een andere tijd te lezen, zelfs als het boek eigenlijk tegenvalt.

Ook een helft: filosofie en essays. En een derde, wat veel is voor mij: Nederlandstalig.

Mijn waardering was genereus dit jaar, wat ik dan maar opvat als teken dat ik ondanks die druk om actueel te lezen goed weet te kiezen. Gemiddeld een 3,77 (uit vijf)! Het hoogste ooit behaald? Zou zomaar kunnen. Nu bedenk ik me wel dat Bookpedia sinds een laatste update ook halve sterren accepteert, dus het kan zijn dat ik daardoor vaker een 3,5 of zelfs 4,5 heb gegeven, waar dat eerder een 3 of 4 was geworden.

Oké, namen en rugnummers.

Omdat ik relatief veel Nederlandse romans las, wil ik allereerst de twee dichterdebuten noemen: Wormen en engelen van Maarten van der Graaff en Het tegenovergestelde van een mens van Lieke Marsman. Beide bijzondere boeken met een geheel eigen thematiek (religie en klimaat) en die bovendien op papier zoeken naar nieuwe vormen. Daar houd ik van. Klont van Maxim Februari is een roman over data en kwantificering die grappig en multi-interpretabel is, ga er maar aan staan. Ook een eigen thematiek en ook een vorm als disruptie, om in de wereld van de internetgoeroes te blijven. Over die vorm denk ik nog steeds na, ooit zal ik er misschien iets over schrijven.

Er waren ook goede Nederlandse essays, zoals van Marja Pruis (Genoeg nu over mij is grappig en ontroerend en vrouwelijk zoals het hoort en misschien wel het beste boek dat ik las dit jaar; in elk geval het boek dat ik het vaakst heb aangeraden) en het debuut van Bier met Boeken-genoot Jan Postma (maar ik vind eigenlijk dat je geen boeken kunt noemen waar je iets mee van doen hebt gehad, ah, kijk, nu heb ik het toch gedaan, Vroege werken dus). (Had ik mijn eigen essayboek al genoemd? Nee, dat kan ook niet, maar zie vooral hier – waar? – hier, maar ook hier!!!)

De grote verrassing was voor mij dit jaar het filosofische essay van Kris Pint, De wilde tuin van de verbeelding, dat helaas te weinig aandacht heeft gekregen (ik schreef erover voor De Groene).

Een andere donderslag bij heldere hemel kreeg ik van Eugene Thackers In the Dust of this Planet – wat een fenomenaal werk! En er zijn nog twee delen (die ik nog moet lezen). Het is van 2011, maar who cares. Het is filosofie die uit de diepste diepten van mystiek, kennisleer, middeleeuwse horror en Kantiaanse kritieken allerlei bizarreriën opdiept – maar pertinente bizarreriën – en die combineert met contemporaine OOO en existentiële klimaatangst, enzovoorts en zo verder, en je verbluft achterlaat.

Heb ik nu echt maar één niet-Nederlands werk genoemd? Zo’n jaar was het blijkbaar. Vooruit, dan gooi ik er nog een tip in voor de koude wintermaanden: Het licht van Torgny Lindgren. Uit 1987. Want zomaar een boek lezen uit een andere tijd en een andere taal, dat MOET.

Verschenen: 40, Een fictief smartphone-essay over vriendschap – download gratis of t.e.a.b.

In samenwerking met De Internet Gids – online pendant van Nederlands oudste literaire tijdschrift – is het experimentele e-boekje 40 verschenen. Een fictief essay, speciaal geschreven om gelezen te worden op de smartphone.

Het is de derde editie in de reeks DIG Cahiers, die bestaat uit nieuwe, literaire publicaties van Nederlandse bodem. Ieder werk is rond de 40 pagina’s lang en te lezen gedurende een enkele treinreis of in de rij op het vliegveld. De mogelijkheden van dit nieuwe (digitale) publicatieplatform worden zowel literair als visueel en auditief onderzocht.

Ook met het verdienmodel wordt geëxperimenteerd: de e-boeken worden aangeboden met ‘pay what you want’. Van iedere binnenkomende euro gaat 50 cent naar de auteur. Van de andere 50 cent worden de coverontwerper, typograaf, webbouwer, webhost, corrector en redacteur betaald. De richtprijs is €3,99 maar de publicatie is ook voor €0,00 te downloaden.

40: Een fictief smartphone-essay over vriendschap leidt je binnen in het hoofd en in de telefoon – is er eigenlijk een verschil? – van iemand die probeert te begrijpen hoe vriendschappen ontstaan en schrikbarend genoeg ook weer verdwijnen. Vrienden maken lijkt iets vanzelfsprekends, zeker in tijden van sociale media. Het vanzelfsprekende is echter altijd in potentie hartverscheurend. ‘Dit is niet het verhaal van die vriendschap. Het is het verhaal van alle anderen.’

Lees ook De Grote Internetvragen, waarin ik antwoord geef op drie vragen uit de proustiaanse questionnaire van De Gids: Welke mythe houdt u graag in stand? Wat is de mooiste vorm en/of de lelijkste vorm die u kent of zelf hebt gebruikt? En waarom? Wat verstaat u onder geheim?

Over het essay en de toekomst ervan

Op 30 maart organiseerde Spui25 in samenwerking met De Groene Amsterdammer een avond over de toekomst van het essay. Jan Postma en Marja Pruis werden geïnterviewd door Roel Bentz van den Berg.

Ik had de eer een inleiding te mogen verzorgen, die je hieronder of op de website van De Nieuwe Garde terug kunt lezen: Het paradijs voor de schrijver, Miriam Rasch over de toekomst van het essay

“Over het essay en de toekomst ervan” verder lezen

Jaarlijst boeken 2016: dit las ik

 

 

 

 

 

Ik las 45 boeken dit jaar. (Zou ik ooit nog de 50 halen?) Omdat ik zelf zoveel aan het schrijven ben geweest, mocht ik van mezelf maandenlang alleen boeken lezen die daarvoor van nut konden zijn. Dat heeft tot gevolg gehad dat ik – vermoedelijk voor het eerst – meer filosofische werken en essaybundels heb gelezen dan romans en verhalen. De verhouding is weliswaar 23 om 22, maar toch.

Ik hou het hier verder kort (genoeg geschreven dit jaar, zoals gezegd). Een puntsgewijs overzicht, zoals altijd met dank aan Bookpedia.

Meer dan de helft van de 45 boeken die ik las verscheen in 2015 of 2016 (altijd weer neem ik me voor meer boeken te lezen die zich langs het verstrijken van de tijd al bewezen hebben, maar opnieuw ben ik in de val van de actualiteit getrapt).

Mijn waardering van die titels is gemiddeld een wel zeer gemiddeld 3,33 sterren.

Veel filosofie dus, waarvan er twee boeken uitsprongen: Hartmut Rosa – Leven in tijden van versnelling (ik las hem in het Engels omdat die is uitgekomen bij de Nordic Summer University Press, en ik was deze zomer op de Nordic Summer University). En De existentialisten van Sarah Bakewell (At the Existentialist Café), waarover ik schreef voor De Groene. Ook vermeldenswaardig: Je hebt wél iets te verbergen, van Maurits Martijn en Dimitri Tokmetzis, een boek dat een belangrijk onderwerp bij een groot publiek bracht.

De meest overweldigende roman die ik dit jaar las, stamt uit 2015: Op de rok van het universum van Tonnus Oosterhoff. Even gek en bijzonder vond ik The Last Samurai van Helen DeWitt (2002). Indrukwekkend waren de verhalen van Yukio Mishima. Mijn literaire leesjaar begon ook met verhalen, de buitengewone verzameling Dear Life van Alice Munro.

Bijzonder was om twee boeken te lezen in manuscriptvorm: Orewoet, de intellectuele pageturner van voormalig Keldercast-genoot Emy Koopman, en het prachtige reis-, geschiedenis- en herinneringsboek dat een groot lezerspubliek verdient, Op reis met mijn vader (die dood is) van Maarten van Riel.

En als ik toch bezig ben met reclame: het Handboek voor een Optimistisch leven, waarvoor ik in de redactie zat, kwam uit. Een knalgele schoonheid!

Verschenen: Handboek voor een Optimistisch leven

Schermafbeelding 2016-07-09 om 17.55.53Het Handboek voor een Optimistisch leven is verschenen! Ik heb er met heel veel plezier aan meegewerkt als redacteur. Ook is er een essay van mij opgenomen (‘Ode aan het zwart’).

Het is een boek zoals je dat zelden ziet, met verhalen, essays, gedichten en werkelijk fenomenale beelden daarbij.

Je vindt het in de boekwinkel (bijvoorbeeld hier) of in de Optimist-winkel.

Koop dat boek!

De stront en het kwaad: Vrouw, deel VI van Karl Ove Knausgård – Mijn strijd

coverLees hier mijn recensie van Vrouw van Karl Ove Knausgård: Knausgårds stront en het kwaad

Veel lezers zullen al iets over Vrouw, het zesde, laatste deel van Karl Ove Knausgårds Mijn strijd, hebben gehoord voordat het in Nederlandse vertaling verscheen. Dat het zou gaan over de ontvangst van het eerste deel, Vader, over de weerslag daarvan op zijn manisch-depressieve vrouw, en dat Knausgård zou aankondigen te stoppen met schrijven. De laatste zin was al berucht en besproken en is nu dan ook eindelijk écht vertaald (helaas is net in deze cruciale zin een zetfout geslopen): ‘Daarna nemen we de trein naar Malmö, stappen in de auto en rijden we naar huis, en die hele rit zal ik genieten, echt genieten, van het idee dat ik geen schrijver meer ben.’ “De stront en het kwaad: Vrouw, deel VI van Karl Ove Knausgård – Mijn strijd” verder lezen

Mijn jaaroverzicht in boeken

Schermafbeelding 2015-12-31 om 12.59.36

Het was een chaotisch leesjaar voor mij. Zelfs het maken van het overzicht nu, op dit moment, is een chaotische aangelegenheid. Tussen de bedrijven door, in alle haast nog wat titels toevoegend aan Bookpedia, waarin ik al jarenlang bijhoud wat ik heb gelezen en wanneer en hoe goed of slecht ik het vond, heen en weer stappend voor mijn kast en scrollend in telefoon en iPad. Ik heb mijn systeem laten verpieteren en iedereen weet dat een verpieterd systeem géén systeem is.

Dat heeft verschillende oorzaken, die verder geen excuus zijn. Het lezen van e-boeken maakt wat je leest minder zichtbaar – ik las er volgens Bookpedia 14 van. Daarnaast heb ik heel veel boeken niet uitgelezen – zet je die wel of niet in je systeem? Ik moet van mezelf altijd tot een kwart van het boek lezen (zo’n relatieve regel werkt heel goed), als ik dan niet verder lees, heeft dat een reden, en alles met een reden mag in het systeem. Maar nu zijn er ook gratis eerste hoofdstukken te downloaden, losse essays, korte verhalen, literaire tijdschriften die weer gevolgd moeten worden, om nog niet te spreken van m’n Instapaper-app met ruim 500 ongelezen fantastische stukken…

Nou, zo dus.

Gelukkig was mijn voornemen vorig jaar: minder boeken lezen. Dat is gelukt. Aandachtiger lezen, echter? Ik heb mijn best gedaan, maar ik vrees dat het niet altijd ervan gekomen is. Here we go.

51 boeken noteerde ik in 2015, waarvan ik er maar 34 heb uitgelezen, er nog in 6 bezig ben (tja), de rest: niet uitgelezen, of in sommige gevallen iets aardiger gezegd: deels gelezen.

De beste boeken die ik las verschenen niet in 2015:
Dagen van verlating van Elena Ferrante
Moby Dick (eindelijk!) van Herman Melville (download ook de briljante app OMBY, of het nu gelezen hebt of niet)
Malina van Ingeborg Bachmann
Psychopolitiek van Byung-Chul Han

Als het gaat om aandachtig lezen… het laatste deel van Mijn strijd van Karl Ove Knausgård begon ik al vorig jaar te lezen in het Deens, 1300 pagina’s heb ik eerst wat worstelend maar vervolgens weer op z’n Knausgårdiaans verslonden in een taal die ik officieel nooit heb leren lezen. Ben ik trots op. En interessant om te bemerken: door de steeds terugkerende woorden die je wel móét opzoeken in het woordenboek, krijg je een vrij nauwkeurig beeld van de thematiek (denk: schaamte, vertrouwen, veiligheid).

Verdere aanraders uit 2015:
De kat van Takashi Hiraide (categorie vertaald)
Satin Island van Tom McCarthy (Engels)
Bureaucratie is een inktvis van René ten Bos (filosofie)
Dood werk (de titel alleen al!) van Maarten van der Graaff (poëzie)

Ik heb vrijwel geen Nederlandse literatuur gelezen dit jaar (ja! ik herinner me nu dat ik die fantastische vergeten roman herlas, Celly: Lessen in Charleston van Constant van Wessem). Wel veel stukjes Roland Barthes. En als ik dringend rust nodig heb, ligt naast mijn bed het Dagboek van de gebroeders De Goncourt klaar, werkelijk het meest ontspannende boek dat ik ken.

PS: vergeet ook niet elk jaar een Sebald te lezen (misschien toch weer het allerbeste dit jaar, met Bier met Boeken kozen we nu Austerlitz). En voor alles wat is besproken in de Keldercast (die niet meer is…) zie hier.

Mijn voornemens voor 2016 zijn niet zo origineel, want aandachtiger lezen wil ik nog steeds. Herlezen is daar een onderdeel van. Misschien waag ik me weer aan Proust of Dostojevski, ik heb wel behoefte aan zo’n opgave, parallel aan de aanhoudende zoektocht naar nieuwe literatuur die het leven nú weerspiegelt – en dan bedoel ik vooral: leven en schrijven in tijden van het web. Die zoektocht levert minder op dan ik zou willen. Satin Island is echt een roman die alleen nu geschreven had kunnen worden. How Should a Person Be van Sheila Heti ook. Dood werk van Maarten van der Graaff is poëzie die gebruik maakt van vormelementen van internet, heel goed. Ik wil meer van dat soort dingen lezen. Maar je moet je dan door zoveel niet-zo-goeds heen worstelen, dat een megaklassieker daar wel bij gelezen zou moeten worden.

En schrijven. Dat is het voornemen én de opgave (en zoektocht en worsteling) in 2016. Schrijven, schrijven, schrijven.

Keldercast #13: Onbekende bestemmingen met Kapuscinski, Selasi en Mauss

De laatste uitzending voor de zomerstop gaat, met alle vakantieplannen in het verschiet, over ‘onbekende bestemmingen’.

Meer dan anders zijn we voor de podcast op zoek gegaan naar boeken die nieuwe werelden ontsluiten, boeken waarin de hoofdpersonen de hele aardbol afreizen en erachter proberen te komen waarom vreemde volkeren doen wat ze doen. We vonden boeken van een Poolse buitenlandcorrespondent (Emy over Frank Westerman (red.) – De draagbare Kapuściński), een Brits-Amerikaans-Nigeriaans-Ghanese debutant (Nikki over Taiye Selasi – Ghana must go), en een Franse antropoloog (ik over Marcel Mauss – Essay over de gift). Verder keken we heel even rond in de wereld van de Britse bankiers, academici in de popcultuur en Chinese dichters.

Luister de Keldercast op hard//hoofd:

Screen Shot 2015-06-24 at 14.26.58

Revolutie! Keldercast #12: Onderworpen van Houellebecq, Mona Eltahawy en The Hunger Games

In De Keldercast praten Miriam Rasch, Nikki Dekker en Emy Koopman vanuit een kelderstudio over recente en minder recente literatuur. Deze maand sluit de Keldercast aan bij de onderbuikgevoelens die zeggen dat het roer om moet. Genoeg is genoeg. Het is tijd voor een revolutie!

Vorige keer besprak Miriam al kort de kritiek van de Koreaanse filosoof Byung-Chul Han op neoliberalisme en het rendementsdenken, deze keer gaat het over andere revoluties. Miriam, Nikki en Emy hebben het over de geruisloze revolutie in de nieuwe roman van Michel Houellebecq, waarom het Midden-Oosten een seksuele revolutie nodig heeft en hoe je een revolutie vormgeeft volgens young adult fiction.

Klik om te luisteren op hard//hoofd!

Screen Shot 2015-05-27 at 16.50.13