Is het al te laat om goede voornemens te formuleren? Ik wil het komende jaar minder koffie drinken en meer boeken herlezen. (Natuurlijk wil ik ook al mijn slechte gewoonten afzweren, maar gek genoeg wil ik dat elk jaar. Werkt dus niet.) Met het koffieminderen ben ik inmiddels goed op gang. Ik hoef niet uit te leggen waar dat voornemen vandaan komt - ik heb al meerdere mensen gesproken die precies hetzelfde van plan zijn. Maar herlezen? Wat is dat voor raar idee?

Wel, zoals alle goede voornemens begon dit met een gevoel. Vergelijk het met wakker worden met een kater - ook een gevoel waar een voornemen uit kan ontstaan. Ik wist niet dat er een gevoel bestond dat zegt 'behoefte aan herlezen' - maar dat bestaat dus. De volgende stap is het gevoel analyseren en voorzien van een rationele onderbouwing anders is de slagingskans van je voornemen bij voorbaat nul. Ik stelde mezelf dus ook de vraag: Herlezen, wat is dat voor een raar idee?

Mijn geheugen slijt. Dat heeft met die eerder genoemde slechte gewoontes te maken en met de jaren. Vaak denk ik terug aan bepaalde boeken of passages en merk dat ik niet echt aan die passage terugdenk, maar aan de herinnering. Ik weet dat een bepaald boek iets heeft betekend in een bepaald opzicht, maar wat precies? Er is een gordijn voor geschoven. Daarom wil ik die boeken herlezen, om het gordijn weer open te trekken. Uit ongenoegen met mezelf dus eigenlijk. Ongenoegen is noodzakelijk voor een goed voornemen.

Misschien ontstaat het gevoel ook uit een wat minder sikkeneurige omstandigheid, die wel óók met het geheugen te maken heeft. Laat ik zeggen dat ik zo'n twaalf jaar serieus lees - sinds het begin van mijn studie. Sommige van de boeken die ik wil herlezen, heb ik al jaren achter me gelaten. Ze beginnen zich aan me op te dringen, in een laatste stuiptrekking voor ze helemaal vergeten zijn. Zijn de boeken die zo'n enorme indruk maakte aan het begin van mijn studie nog steeds zo goed? Vallen ze door de mand? Herken ik ze wel terug? (Dat laatste denk ik niet. Gelukkig bevind ik me in het uitstekende gezelschap van Montaigne. Die zag zijn slechte geheugen als een mogelijkheid om keer op keer van een meesterwerk te genieten alsof het de eerste keer was. Waar dit in de Essays is terug te vinden? Dat ben ik natuurlijk vergeten.)

Een andere, rationele reden is dat herlezen gewoon goed is voor een semi-professionele lezer. Eén lezing is geen lezing. Pas bij herhaling vallen vooruitwijzingen op, zie je bepaalde motieven, kun je je aandacht richten op structuur. De eerste keer lees je met je hart, de tweede keer met je hoofd. Zoals bij goede voornemens: die komen voort uit gevoel en moeten geschraagd worden door het verstand. (Het is de literatuurwetenschapper in mij die deze reden aanvoert. Het is de mens in mij die deze regel op het hele leven toepast. Zo bezien is het herlezen opeens verbonden met het leven zelf. Van levensbelang.)

Goed, zover hoeft het allemaal niet te komen. Ik ga het pragmatisch aanpakken. Zoek een boek uit op gevoel, bedenk waarom ik dat boek wil herlezen, wat ik er voor herinneringen aan heb, wat ik ervan verwacht. Na afloop het oordeel: was het boek herlezing waard? Valt het door de mand? Val ik door de mand?

Eerst maar eens een kopje koffie zetten.


_________________________________________________________________________________

Gerelateerde artikelen:

• Meneer Cogito en het vergeten (stukje) 'De eerste week van januari is een week om te vergeten'
• Onverstuurde brief aan Hugo Raes Kandidaat voor herlezing
• Techniek in de literatuur V Over het terugzoeken van vergeten citaten in Mulisch' De Procedure
• Trefzeker herfstzonnetje Over het terugzoeken van vergeten citaten in Acimans Noem me bij jouw naam

Lees meer over: herlezen, Montaigne