Verzoening. Het thema van de Maand van de Filosofie klinkt op het eerste gehoor mooi. Na de Nacht van de Filosofie, waar elke deelnemende filosoof toegaf niets met het thema op te hebben, is het woord in mijn hoofd gaan rondzingen. En eerlijk gezegd: ik vind het ook maar een saai deuntje. Neem dan verraad. Vergeving. Of iets waar nog geen woord voor is.

Stel je voor dat je jarenlang met iemand samen bent en hij zegt steeds maar dat hij een hekel heeft aan kinderen. Dan gaat het uit en nog geen jaar later heeft hij een kind. Ook al is het uit, ook al heb je zelf een nieuwe liefde, je denkt dan toch: een kind met een ander. De verrader.

Verraad moet wel het ergste zijn wat bestaat. Je hoort het al aan de passiviteit die eromheen hangt: je wordt verraden. Daar doe je zelf helemaal niets meer aan, het overkomt je. Iemand anders kan op volkomen virtuele wijze je leven overhoop halen. Want zelf heb je geen kind, de liefde is voorbij, en mensen veranderen van gedachte. Wat scheelt het dat hij met een ander is en er nog eentje bij maakt? Verraad is geniepig. De tijd heelt alle wonden en verraad scheurt ze weer open.

Niet leuk om over na te denken, dat verraad. Dus laat ik de zaak omdraaien, dan moet ik automatisch komen op het mooiste wat bestaat. Toch?

Stel je voor dat... je iemand al jarenlang kent en opeens kom je erachter dat hij allemaal heel mooie dingen over je zegt. Dat moet het omgekeerde zijn van verraad, maar is het ook het mooiste wat bestaat? Stel dat je die lange jaren heimelijk verliefd bent. Uiteindelijk ga je elk je eigen weg, de tijd slijt alle liefdes, en dan kom je hem weer tegen. Omdat het toch niet meer uitmaakt, biecht je de verliefdheid op - natuurlijk wel met wegwerpgebaar en hoongelach. En dan blijkt dat hij al die lange jaren ook heimelijk verliefd was.

Dat is niet het omgekeerde van verraad, dat is dubbel verraad: aan jezelf en aan de ander.

Waar moeten we het dan zoeken? Misschien in de richting van genade en vergiffenis? Ik weet het niet, deze woorden klinken mij iets te religieus in de oren om tegenover een misgelopen liefde te zetten. En zoals verzoening alleen kan volgen op conflict, zo is ook genade en vergiffenis een (je hoort het al) gift, iets wat je gegeven wordt of geeft. Nadat er iets vreselijks heeft plaatsgevonden, een zonde ofzo.

Nee, het moet iets zijn wat niet afhankelijk is van iets slechts, geen reactie is, niet een goedmaken is, iets wat helemaal op zichzelf staat, wat je gegeven wordt en wat je zelf moet nemen, wat geen oordeel velt en niet oordeelt. Een cadeau dat de degene die het weggeeft ook iets teruggeeft. Zodat het cadeau vermeerdert, nooit uitgeput raakt en steeds opnieuw cadeau kan zijn.

Je raadt het al: literatuur. In de literatuur staat de tijd stil. Achteraf bestaat niet. Een open deur, ik weet het: voor de eerste zin en na de laatste punt staat niets. Alleen de lezer. Verraad is uitgesloten.

Maar wil dat zeggen dat het omgekeerde van verraad zich voordoet? Ik denk het wel, heel soms, in die boeken waarin iemand zonder het zelf te weten tegen jou spreekt en jou begrijpt, zonder te weten wie jij bent, maar volkomen op de hoogte van je ziel - tot in de vezels waarvan je zelf niet dat ze bestonden. Hoe noem je dat? Een cadeautje? Een ander woord met ver-? Ik ben er nog niet uit.

Veel van de boeken die op dit blog langskomen zijn dat soort boeken. Ik wil wel weer zo'n boek. Helaas, net als verraad moet zo'n boek je overkomen. Je hebt het ook nooit voor het uitzoeken. Zelfs daar zal ik me echter nooit mee verzoenen.

Lees hier mijn verslag van de Nacht van de Filosofie.


_________________________________________________________________________________

Gerelateerde artikelen:

• De biecht van Ippolit Het vreselijkste verraad dat is beschreven
• Rotstukje Persoonlijk relaas over verraad

Lees meer over: verzoening, verraad, Nacht van de Filosofie, lezen