De beste muziek van 2014 according to me

De beste platen van 2014 in niet geheel willekeurige volgorde:
Fumaça Preta – Fumaça Preta
Angel Olsen – Burn Your Fire For No Witness
Parquet Courts – Sunbathing Animal
Damien Jurado – Brothers and Sisters of the Eternal Son
Foxygen – …And Star Power
Cloud Nothings – Here and Nowhere Else
Ought – More Than Any Other Day
Archie Bronson Outfit – Wild Crush
King Gizzard & The Lizard Wizard – I’m In Your Mind Fuzz
Damaged Bug – Hubba Bubba
Bonusnummer: Panda Bear – Mr. Noah

Mijn jaar in boeken 2013

Las ik in 2013 werkelijk 54 boeken? Nee, want ik las dit jaar meer boeken dan ooit niet helemaal uit. Ofwel omdat ze het niet waard waren (ik behoor tot dat deel van de lezers dat geen tijd verspilt aan een slecht boek – maar ik lees van elk boek in elk geval een kwart), ofwel omdat ik ze gedeeltelijk las, zoals een aantal interviews uit een bundel. Misschien is die opdeling niet uitgelezen / deels gelezen ook niet eerlijk, want als de interviews in dat boek bijvoorbeeld briljant waren, had ik de rest ook gelezen. Een beter voorbeeld: de biografie van Derrida door Benoit Peeters, een pil van 672 pagina’s, te lang om in de vakantie uit te krijgen, te ingewikkeld voor tijdens drukke werkweken, maar uitermate boeiend.

Goed, de uitgelezen boeken tellen tot de 42. Toch een stuk meer dan vorig jaar.

De statistieken uit Bookpedia (over de 54 titels):
Bijna de helft verscheen in 2013 (soms gaat het dan om de vertaling).
Gemiddeld aantal sterren voor deze 26 titels: 3,19
Gemiddeld aantal sterren voor alle titels: 3,18

Dat is niet veel. Het komt omdat ik maar liefst drie boeken één ster heb gegeven en elf boeken twee. Laten we die boeken maar vergeten. Voornemen voor 2014: kieskeuriger worden.

Aan de andere kant van het spectrum kregen 21 boeken vier of vijf sterren. Tegelijk een ijzersterk jaar dus, 2013.
knausgard-gids
Wie mij kent of volgt weet dat dat jaar voor mij het jaar van Karl Ove Knausgård is. Het begon in de laatste dagen van vorig jaar, en eindigde halverwege deze decembermaand met mijn stuk in De Gids, waarin ik heb geprobeerd een inhoudelijke analyse te geven van het verslavende Knausgård-lezen. Gedreven door de talloze stukjes vermomd als recensie waarin de ‘experts’ niet verder kwamen dan de constatering dat er zoiets bestaat als verslavend Knausgård-lezen, iets mystieks dat niet uit te leggen valt. Over luie literaire kritiek gesproken… Zie De Gids (ook voor Groene-abonnees), kijk hier mijn VPRO-boeken videoblog of lees hier een eerste aanzet tot meer.

Een oude bekende van wie – oh joy – weer een roman in vertaling uitkwam was Dezso Kosztolanyi. Over De gouden vlieger schreef ik: ‘Laat je niet misleiden door de titel die associaties oproept met waargebeurde-verhalen-van-ver-weg. De gouden vlieger is misschien wel de beste roman van de Hongaarse interbellum-schrijver Dezső Kosztolányi. Wat is een mens, anders dan sterfelijk? Nou, ontroerend bijvoorbeeld.’ Zie Hij was minder dan een mens en meer.

Ik las (toch nog) acht Nederlandse romans, waarvan De republiek van Joost de Vries op de eerste plaats komt. Met de matties van Bier met Boeken schreven we erover op de site van Vrij Nederland – een wat onduidelijk allegaartje, maar goed, dat past misschien ook wel bij de roman over eikels, liefde, Tarantino, Hitler (en nog veel meer).

Tip aan iedereen: verzamel een boekenclub om je heen, al was het maar om bij de tiende editie Guy de Maupassant in Parijs te bespreken.
BmB10
Voornemen voor 2014: met diezelfde boekenclub wél het hele oeuvre van W.G. Sebald bespreken in de kerstvakantie.

Door naar de filosofie.

Paul van Tongeren ontving terecht de Socrates wisselbeker voor zijn Leven is een kunstDiepgravend zelfonderzoek vereist!

‘Filosoof Ad Verbrugge koos voor zijn nieuwe boek Staat van verwarring. Het offer van liefde een verrassend uitgangspunt: de Vijftig tinten grijs-trilogie van E.L. James. Dat levert een bijzondere analyse op van erotische liefde en wat erotiek bijdraagt aan gemeenschapsvorming. Een boek propvol zijwegen, discussie, literatuur en stellingen waar ik het lang niet altijd mee eens ben maar dat je uitdaagt om Verbrugge te volgen – op hoog niveau en in hoog tempo. Een filosofie van de liefde met nadruk op filosofie.’ Zie mijn recensie in De Groene Amsterdammer, Lessen uit de rode martelkamer.

Marja Pruis schreef over Patricia de Martelaere Als je weg bent, een kleine, persoonlijke biografie die het genre en passant vernieuwt. Zie Sexy vrouw en intellectueel zwaargewicht.

Ik heb ook genoten van de wel vuistdikke, maar ook merkwaardige biografie van Ryszard Kapuscinksi, Non-fictie (Artur Domoslawski). Omdat de beste literatuur precies naar voren komt in de scheuren tussen fictie en non-fictie. Zie ook De legende van een journalist. Het gezemel over ‘makkelijke’ autobiografie vs. ‘literaire’ verbeelding zoals dat nu weer in de kranten opduikt getuigt van… tja, een ouderwetse angst om bekende categorieën los te laten.

Want wat deed Marcel Proust in het 100 jaar geleden verschenen eerste deel van Op zoek naar de verloren tijd? 1913 jubileumMarcel Proust, een impressie in metaforen.

Mag ik ook twee boeken noemen waar mijn naam aan verbonden is? Heel terloops dan:
Anti-Media door Florian Cramer & Unlike Us Reader: Social Media Monopolies and Their Alternatives.

Hier stop ik. Nee, ik eindig met een wens voor 2014: een meeslepend, goed geschreven boek dat alle genres overstijgt, over deze van internet doordrenkte tijd – want die eindigen vooralsnog onderaan de lijst. Proost!

Muziekjaar 2013

1. Unknown Mortal Orchestra – II

Het allermooiste en meest grijs gedraaide album van het jaar. (En twee keer live gezien, wat niet veel indruk maakte. Soms betekent dat dat je de plaat dan ook niet meer draait, maar in dit geval boeit het me niet.)

2. Kanye West – Yeezus

Ontbijten in Parijs met mijn naam- en Bier met Boekengenoot – hurry up with my damn croissants!

3. Thee Oh Sees – Floating Coffin 
Niet hun allerbeste, maar ik kocht de plaat op vinyl en liet hem signeren na het fenomenale optreden op Le Guess Who Mayday. Als een kanon, vanaf het eerste liedje:

4. Deerhunter – Monomania

Ik ben niet zo van de teksten, maar dit is een uitzondering.

5. en 6. Savages en Black Angels Best Kept Secret
Het uitverkoren festival dit jaar was het nieuwe Best Kept Secret. Niet geheel overtuigend. De (afsluitende) headliners waren meest van het soort dat mijn dag als een soufflé in elkaar laat zakken. Als je dan ook nog eens niet ergens een laatste dansje kunt doen, blijft een wat suffe nasmaak over. Toch heb ik me goed vermaakt hoor, stampvoetend op The Black Angels en met de punkdames Savages. Silence Yourself is sowieso een noemenswaardig album.

7. en 8. Over punkdames gesproken. Twee van de leukste optredens van dit jaar vonden plaats in kraakhol ACU (of all places), tijdens Le Guess Who.

Allereerst: ZZZs in ACU

Dan de band die ook nog eens een heel lekker album afleverde met de vreemde (stomme) titel Champagne Holocaust: Fat White Family. Nummer (met kerstbel):

9. Growlers – Hung at Heart

Gewoon een fijn bandje met een leuke plaat.

10. Fuzz – Fuzz

Geen Ty Segall in de lijst?! Wel Ty Segall in de lijst.

Alles en nog meer in een lijstje:

Beste boeken 2012

word-existentialist

De lijst staat verder naar beneden, eerst de Bookpedia-statistieken:

Ik las dit jaar 40 boeken boeken, waarvan 5 grotendeels gelezen.
Mee bezig: de teller staat op 8, nadat een aantal terug zijn gebracht op Ongelezen of Niet uitgelezen. Waanzin.

Uiteindelijk heb ik een stuk minder boeken gelezen dan voorgaande jaren (2008, 2009, 2010, 2011). Dat heeft zo z’n redenen, ik ben aan een nieuwe baan begonnen waar ik veel losse dingen voor heb gelezen – boeken die ik voor het grootste gedeelte heb doorgewerkt zijn meegeteld.

Een andere reden: er zijn maar weinig boeken geweest die me zodanig hebben meegesleept dat ik ze als een hongerige wolf heb verslonden. Een matig boekenjaar dus, in mijn optiek.

Ik las vooral veel filosofie en essays, de uitgeverijen Lemniscaat en Boom zijn beter vertegenwoordigd dan de grote literaire jongens. Bijna de helft stamt uit 2012 – mijn conclusie: minder nieuwe boeken lezen en meer oude zal het leesgenot misschien weer doen verhogen.

Gemiddeld aantal sterren: 3,175. Wat inderdaad een zeer gemiddeld getal is.
Waarvan twee keer 1 ster (dat is nog nooit voorgekomen denk ik) (hier en hier vind je welke dat zijn).
En ook slechts twee keer 5 sterren (tekenend).

Voor wie zijn die vijf sterren dan?
Ten eerste Gary Cox – Word existentialist die me inspireerde tot een heus manifest.

En twee, een boek dat ik nota bene al gelezen had, jaren terug, en nu onderwerp was van de leesclub waar iedereen jaloers op mag zijn, Bier met Boeken: Vladimir Nabokovs Pnin.

Nu ik erover nadenk is Bier met Boeken misschien wel mijn beste ‘boek’ van het jaar.

Vooruit, er was natuurlijk meer moois. Hier dan:
André Aciman – Alibi’s. Essays over elders. Een intellectueel genot, zeker ook om een recensie over te schrijven. (Zinnen als herinneringen)
J.M. Coetzee en Paul Auster – Een manier van vriendschap. Brieven 2008-2011. Ook dat recenseerde ik, voor Athenaeum: Een cadeau dat eigenlijk te mooi is voor de gelegenheid.
Dit was toch ook het jaar van mijn ontmoeting met Paul Auster, groot schrijver en groot mens. (Hier mijn verslag)
Susan Cain – Stil. Absolute eye-opener over wat het betekent om introvert te zijn. (Introvert en extravert, de kantoortuin en zure matten)

Lees vooral ook:
Oek de Jong – Pier en oceaan (Mystiek veroverd op het onverschillige geweld van de zee)
John Williams – Stoner (Literatuur, liefde, leren, leven: John Williams – Stoner)
Patrick Lapeyre – Het leven is kort en het verlangen oneindig (recensie en een rêverie over de verliefde man)
John Green – Een weeffout in onze sterren. Onlangs in één ruk uitgelezen, prachtig boek over ziekte, dood, liefde en vriendschap en zestien jaar oud zijn.
In een doorwaakte nacht las ik in enkele uren Imre Kertész – Liquidatie. Een heftige ervaring.

De filosofische tips:
Mark Vernon – Een beetje geluk met filosofie. Korte stukjes, maar vol diepgang en nergens maakt Vernon zich er makkelijk van af.
Michael Sandel – Rechtvaardigheid. Erg Amerikaans, maar niemand legt de categorische imperatief van Kant beter uit dan hij.
Bert Keizer – Waar blijft de ziel? Essay voor de Maand van de Filosofie.
Daar hoort ook bij gelezen te worden: Jan Bor – Wat is wijsheid?
(Nu nog mee bezig, dus mag eigenlijk niet: Paul van Tongeren – Leven is een kunst. Over morele ervaring, deugdethiek en levenskunst en op de valreep begonnen aan Karl Ove Knausgård – Vader, een boek dat aan me trekt en duwt en waar ik snel naar terug wil en tegelijk bang voor ben)

Zo bezien was het toch een mooi boekenjaar! Maar mijn wens voor volgend jaar is weer omvergeblazen worden. Is het niet door boeken uit 2013, dan zoek ik ze zelf wel in het verleden.

Beste muziek 2012

danielrossen

1. Daniel Rossen – Silent Hour / Golden Mile
Een EP op 1, maar ik draai hem met gemak vijf keer achter elkaar.

2. Django Django – Django Django 
Om meerdere redenen gedenkwaardig op Motel Mozaïque

3. Ty Segall Band – Slaughterhouse
Ty, held.

4. Sharon van Etten – Tramp
Een zangeres naar mijn hart en dat is bijzonder

5. Dirty Projectors – Swing Lo Magellan
Omdat hier mijn meest gedraaide nummer op staat (Gun Has No Trigger)

In verdere willekeurige volgorde
Thee Oh Sees – Putrifiers II
Jack White – Blunderbuss
Jake Bugg – Jake Bugg
Mac DeMarco – 2
Dan Deacon – America
Disappears – Pre Language
Tyvek – On Triple Beams
The Revival Hour – Clusterchord EP
Moss – Ornaments
Balthazar – Rats

Gewoon, omdat ik altijd graag LCD Soundsystem in mijn lijstje zet (maar jammer genoeg nu echt voor het laatst), de afscheidsdocumentaire:
LCD Soundsystem – Shut Up And Play The Hits

Helaas, ik was een jaar te laat voor deze platen:
Mikal Cronin – Mikal Cronin (2011)
Adrian Younge Presents Venice Dawn – Something About April (2011)
Conan Moccasin – Forever Dolphin Love (2011)
Milagres – Glowing Mouth (2011)

Een najaar vol nieuwe boeken 2012

blaadjes

Ze zijn er weer, de catalogi van de uitgeverijen, uitpuilend van boeken die dit najaar gepland staan. In de brievenbus en ook steeds vaker online te vinden voor een ieder die geïnteresseerd is. Het belooft een mooi filosofieseizoen te worden! Hieronder mijn selectie, boeken die ik hoop te lezen, bespreken, of op zijn minst bepotelen.

Essays
– Wie nog nooit een boek las van journalist en held Ryszard Kapuściński bestelle nu direct Ebbenhout of Imperium of een willekeurige andere titel. Zeker die 95% van de bevolking die graag op reis gaat. Over de biografie van Artur Domoslawski ontstond nogal wat ophef omdat hij de waarheid van sommige verhalen in twijfel trekt. Maar zelfs dan blijft dit een mens van buitengewone proporties. Kapuściński: non-fictie. (De Geus, januari 2013)

– Robin te Slaa heeft de handschoen opgenomen en publiceert bij Boom een essay onder de gedurfde titel Is Wilders een fascist? Na de grote historische studie naar de NSB, ‘legt hij de voorman van de PVV langs de fascistische meetlat’.

– Katherine Losse werkte in de begindagen bij Facebook en schreef daar een boek over: Jonge heersers (Arbeiderspers, september).

– Nieuwe essays van André Aciman? Dat zou mooi zijn. Toch vrees ik dat Alibi’s misschien een nieuwe vertaling zal blijken van Valse papieren. We zullen het zien, binnenkort (Ambo, augustus). Meer over Aciman hier.

Filosofie
– Bij uitgeverij Klement (@UitgKlement) zijn ze goed bezig. Deze filosofische uitgeverij speelt zichzelf veel te weinig in de picture, de interessante boeken die er allemaal staan te verschijnen in aanmerking genomen. Zoals een vertaling van Hannah Arendt – Denken. Het leven van de geest (september). Een nieuw boek van Paul van Tongeren dat helemaal aansluit op de thematiek van levenskunst en deugdethiek, Leven is een kunst. Over morele ervaring, deugdethiek en levenskunst (november). Maar ook een boek met de wat afschrikwekkende titel Quarterlife crisis. Een ontspoorde zoektocht naar authenticiteit, van Tim van den Hoff, dat niettemin belooft iets nieuws te zeggen over een uitgemolken fenomeen (november).

– Ook uitgeverij Boom gaat ervoor. Een nieuwe reeks Profielen verschijnt, met eerste delen over Žižek door Marc De Kesel en Foucault door Machiel Karskens (oktober). Van die laatste komt bovendien een vertaling uit van De woorden en de dingen (ook oktober). Dan het boekje van Kant dat je schijnt te kunnen veranderen in Kantiaan, Naar de eeuwige vrede. Die uitdaging wil ik wel aangaan. En in de mooie reeks van korte filosofische kernteksten vier essays van Peter Sloterdijk over media, Mediatijd (ook al oktober).

– Het zelf is een van mijn eigen thema’s (hoewel ik er al bijna genoeg van heb). Toch ben ik benieuwd naar Jacques Bos – Het ongrijpbare zelf (Bert Bakker, januari 2013): ‘Het ongrijpbare zelf legt [filosofische] vooronderstellingen bloot en onderzoekt de oorsprong van onze moderne denkbeelden over het zelf.’

– Lemniscaat brengt het boek waar Bert Keizer in zijn mooie essay over de ziel de loftrompet over steekt: Alva Noë – Wij zijn toch niet ons brein? (november 2012).

– En in het verlengde van mijn regelmatig hernomen zoektocht naar de filosofie van de liefde kan ik niet anders dan nieuwsgierig zijn naar een filosofie van de seks, door Alain de Botton: Meer denken over seks (Arbeiderspers, september).

Romans
– Per Hultberg – Preludes. De Watervis, september 2012
Een pil die al jaren in het Deens in mijn kast staat, gekregen van mijn moeder die Hultberg goed gekend heeft. Nu in Nederlandse vertaling, bijzonder!
Edit: ik blijk twee titels door elkaar te hebben gehaald. De dikke pil in mijn kast is Requiem, de vertaling is Preludes. Nieuwsgierigheid blijft gelijk.

– Dezso Kosztolányi – De gouden vlieger. Van Gennep, november 2012
Een nieuwe Kosztolányi in vertaling is altijd iets om naar uit te kijken, zie ook hier.

– Alex Boogers – Alle dingen zijn schitterend. Podium, november 2012
Gewoon, de mooiste titel uit alle najaarscatalogi.

Veel leesplezier!

Aanraders, afraders en no-shows: boeken waar ik naar uitkeek

najaar2011

Hoogzomer (zegt men), en de eerste najaarscatalogi vol nieuwe boeken komen alweer binnen. Eens zien naar welke nieuwe boeken ik een jaar geleden ook alweer uitkeek. Nieuwe boeken in het najaar 2011: ja, dat had ik dit voorjaar al kunnen hernemen, ware het niet dat uitgeverijen tot de werkelijk aller-, maar dan ook allerslechtste planners van de hele economie behoren – waardoor de helft van de najaarsboeken verschijnt in het voorjaar, in het volgend jaar, of gewoon helemaal niet.

Zoals Marja Pruis – Als je weg bent. Over Patricia de Martelaere, dat nog steeds moet uitkomen bij Prometheus.

Timothy Wilson – De verhalen van ons leven. Leer je zelfbeeld te veranderen voor een beter bestaan.
‘Die titel belooft meer dan het boek waarmaakt, want in feite presenteert Wilson enkele resultaten uit zijn sociaal-psychologische onderzoek naar groepsvorming, identiteit en processen van uitsluiting. Het meer theoretische gedeelte over de zogenaamde ‘verhaalbewerkingsmethode’ levert echter interessant materiaal om verder over te peinzen.’ Lees mijn uitgebreide verder peinzen: De verhalen van ons leven – Het beest in de bek kijken en Geluk als productiviteit.

Over Jan Bor – Wat is wijsheid? wil ik eigenlijk nog een echt blog schrijven, tot die tijd moet je het doen met een recensie: Voorbij de grenzen van het denken.

Omdat seks, drugs en filosofie gewoon wel aardig klinkt. Dat klinkt het nog steeds, maar ik heb zelden zo’n onleesbaar boek in handen gehad als Het hoorcollege. Seks, drugs en filosofie in Buenos Aires van Pola Oloixarac. Schijnbaar gehyped in haar thuisland, maar waarom Meulenhoff het nodig achtte dit hier op de markt te brengen is een raadsel. Niet uitgelezen, zelfs niet voor de recensie die ik er dus ook niet over schreef. (Bij deze.)

Een van de beste boeken van 2011 bleek Jeffrey Eugenides – Huwelijk. Over een driehoeksrelatie tussen twee jongens en een meisje: verder met mijn literaire onderzoek naar de liefde dus. Lees het resultaat hier: Over de liefde en reddende engelen.

Helle Helle – Dit zou in de tegenwoordige tijd geschreven moeten worden.
Gelezen, maar nog niet verwerkt. Kom ik op terug.

Patrick Lapeyre – Het leven is kort en het verlangen oneindig.
Het verhaal van de liefde, gezien vanuit de man. Dan krijg je dus een Onderzoek naar de verliefde man in 7 citaten. En de recensie, Twee mannen, één vrouw, nul op het rekest.

Het was de hit van het najaar, prijswinnaar Julian Barnes – Alsof het voorbij is. Stiekem maakte de verhalenbundel Polsslag die eerder uitkwam misschien wel meer indruk op me. Maar toch: ‘Als je het uit hebt, wil je meteen opnieuw beginnen.’

Hassan Bahara en Patrick Pouw – WTF? Volwassen worden na 11 september. Aardige bundeling van wisselende kwaliteit, Voorbij het hokjesdenken.

Jeanette Winterson – Waarom gelukkig zijn als je normaal kunt zijn?
Deze memoires van Winterson heb ik nog niet gelezen. Weet je waarom? Omdat ik de titel opvatte als een stelling van Winterson, een ironische, half-retorische vraag die de insteek van die memoires zou vormen. Een zin die me erg aansprak en aanspreekt. Uit wat ik over het boek las, bleek echter dat het hier gaat om een uitspraak van Wintersons moeder – een niet ironische, volkomen retorische vraag, die wij moeten verfoeien. Jammer.

Anton Blok – De vernieuwers. Zegeningen van tegenslag in wetenschap en kunst.
Nog niet verschenen, Bert Bakker!

Jonah Lehrer – Uit het niets. De nieuwe wetenschap van creativiteit.
Oja.

Meer tips? Kijk onder de tag recensie of de categorie Literatuur of Filosofie. Later deze zomer een nieuw lijstje met boeken waar ik naar uitkijk.

10 x Levenskunst – Deugden en ondeugden

1. Frans de Waal
Heeft de moraal een natuurlijke, evolutionaire oorsprong? Of is moraal specifiek menselijk en niet los te zien van cultuur? Dat was de inzet van de lezing door prof. Joep Dohmen over het werk van bioloog Frans de Waal en in het bijzonder de notie van empathie. De Waal laat in zijn onderzoek naar het gedrag van apen zien dat empathie – en daarmee gedrag als wederkerigheid en troost – niet een verworvenheid van de mens is, maar ook bij dieren voorkomt. De mens is net als zijn naaste verwanten ‘van nature goed’, zij het dat hij ook van nature uitgerust is met ‘slechte’ eigenschappen als agressie en machtsbelustheid.
Lees verder: Empathie is nog geen moraal: Joep Dohmen over Frans de Waal

2. Wu wei
Een moderne moraal legt geen regels op, maar ondersteunt de natuurlijke neigingen tot het goede. Deugden die het vrije individu trainen in dat waar hij goed in is, in plaats van hem te beperken maken zo’n moraal praktisch. De 21e eeuw vraagt om een ethiek die geen regels en wetten formuleert, maar juist de verlammende werking van regels laat zien. Prof. Maarten van Buuren wil op zoek naar zo’n natuurlijke moraal, en het taoïsme is daar een eerste voorbeeld van. Zo blijkt uit zijn lezing in de serie Levenskunst, Wu wei, doen door niet te doen.
Lees verder: Taoïsme en levenskunst: harmonie met de natuurlijke orde

3. Aristoteles
De deugdethiek en de levenskunst: twee dominante filosofische stromingen van deze tijd. Beide kwamen op in de laatste decennia van de twintigste eeuw en zijn nu bepalend voor wat je zou kunnen noemen de ‘mainstream’-filosofie. Twee filosofieën met een verschillende oriëntatie. Deugden zijn gericht op karaktervorming, het ontwikkelen van een houding die zich vertaalt in bepaald gedrag. De centrale, achterliggende waarde: geluk, of ‘gelukt zijn’ in overeenstemming met de menselijke natuur. De levenskunst is eerder gericht op het vinden van een persoonlijke ‘zin’ en draait om de centrale waarde van ‘authenticiteit’, in overeenstemming met je individuele zijn. Prof. Joep Dohmen noemt het verbinden van deze twee ethieken hét filosofische probleem van deze tijd. Hoe kunnen deugden geïntegreerd worden in een actuele levenskunst?
Lees verder: Levenskunst: deugdethiek van Aristoteles verbinden met authenticiteit

4. Epicurus
De deugd is als een geneesmiddel. Zoals je een medicijn slikt om gezond te worden, zo beoefen je de deugd om geluk te bereiken. Epicurus zet zich met deze utilitaristische, op het nut gerichte visie op de deugden af tegen zijn grote voorgangers Plato en Aristoteles. Maar tegen welke prijs? Dat is de vraag die blijft hangen na de lezing van prof. dr. Maarten van Buuren over Epicurus in de serie Levenskunst.
Lees verder: Epicurus: natuurlijke verlangens als leidraad voor levenskunst

5. Martha Nussbaum
Nut en rechtvaardigheid zijn de twee leidende principes van de moderne moraal. Martha Nussbaum, een van de belangrijkste hedendaagse Amerikaanse filosofen, onderzoekt hoe die moraal weer een bredere invulling kan krijgen. Daarvoor grijpt ze terug op de levenskunstfilosofen van de klassieke oudheid, in het bijzonder Aristoteles. De centrale vraag in haar ethiek is dan ook ‘Hoe te leven’? Ethiek, Bildung, maar ook politieke filosofie krijgen allemaal haar aandacht onder de centrale noemer van het ‘goede leven’. Het goede, zo laat Joep Dohmen in zijn lezing over Nussbaum zien, is niet singulier maar meervoudig.
Lees verder: Geluk, ambivalentie en tragiek: Martha Nussbaum en levenskunst

6. Niccolò Machiavelli
Is de staatsterreur van Assad in Syrië goed te praten vanuit de machiavellistische ethiek? Als het zo is dat de slachting van tientallen, zo niet honderden burgers tegelijk door de machthebbers te verantwoorden is met Machiavelli in de hand, dan moet er toch iets mis zijn met de schrijver van Il principe. Een interessant punt dat Joep Dohmen Maarten van Buuren voor de voeten werpt in hun discussie na afloop van de lezing over Machiavelli in de serie Levenskunst.
Lees verder: Het doel heiligt de middelen: de ethiek van Machiavelli

7. Richard Sennett
Jobhoppen, relatiehoppen en religieshoppen, daaruit bestaat het leven tegenwoordig. Vaste relaties hebben we als ketens van ons af geworpen om ons helemaal te richten op vrijheid en zelfontplooiing. Daarmee hebben we echter een hoop waardevols weggegooid, dat niet zo makkelijk weer te hervinden is. Richard Sennett stelt in zijn werk deze cultuurpessimistische diagnose van de hedendaagse maatschappij, die haast geen samenleving meer te noemen is. Hoe krijgen we weer vaste grond onder de voeten?
Lees verder: De flexibele mens en zijn angsten: Richard Sennett

8. Friedrich Nietzsche
Maakt dit mij sterker? Dat is de leidende vraag in de nietzscheaanse levenskunst. Niet: is dit het goede of het ware, want ook het goede en het ware staan slechts in dienst van het vergroten van je eigen kracht. Als een illusie je op een zeker moment sterker maakt dan de waarheid – kies dan voor de illusie. Sommige waarheden kunnen zo hard en onhandelbaar zijn dat ze schadelijk worden – schuif ze dan terzijde. De waarheid en de illusie zijn deugdelijk als ze jou sterker maken en ondeugdelijk als ze je verzwakken, dat is de kern van Nietzsches deugdenethiek. Maar het volgen van de weg omhoog (de wil tot macht, dat wat je sterker maakt), gaat onvermijdelijk gepaard met lijden en zelfopoffering.
Lees verder: Nietzsche als deugdethicus

9. Alasdair MacIntyre
Ons leven is gefragmenteerd en we dreigen onszelf kwijt te raken. Dat is de niet erg vrolijke diagnose van de moderne mens die Alasdair MacIntyre stelt. Onder invloed van het liberalisme zijn we alleen nog maar bezig met onze individuele meningen en vieren we het consumentisme. Van een gemeenschappelijke moraal en sociale samenhang is geen sprake meer. Hoe die terug te vinden?
Lees verder: Alasdair MacIntyre: via je eigen verhaal verbonden met de traditie

10. Richard Rorty
‘Nu komt het aan op je idealisme, Miriam.’ ‘Ik ben wel idealistisch, omdat ik geloof dat je de wereld een beetje beter kunt maken. Maar niet voorgoed en niet op recept. Daarvoor blijf ik te veel een pragmaticus.’ Ik droom niet altijd in filosofische dialoogjes, zeer zelden zelfs, maar blijkbaar had de Levenskunstlezing over Richard Rorty en het pragmatisme een snaar geraakt. Ik noem mezelf dan ook vaak pragmatisch, met als enige principe de Sartriaanse absolute vrijheid die absolute verantwoordelijkheid met zich meebrengt (dat principe laat ook weinig ruimte over voor de rest).
Lees verder: Richard Rorty en het nieuwe pragmatisme

Beste boeken 2011

Tijd voor mijn jaarlijkse boekenoverzicht.

Ik las 46 boeken in 2011, waarvan ongeveer de helft ook in 2011 verscheen (25 stuks). Zes boeken zijn niet uitgelezen terug de kast in gegaan. En ik ben op dit moment nog met drie boeken bezig, alledrie zeer de moeite waard. Over twaalf boeken schreef ik een recensie voor 8WEEKLY.

Gemiddeld aantal sterren voor alle gelezen boeken: 3,33.
Gemiddeld aantal sterren voor de boeken uit 2011: 3,12.
Dat is flink lager dan vorig jaar.

Vier boeken kregen van mij de hoogste waardering van vijf sterren, één daarvan komt uit 2011 (de vertaling, niet het origineel). Dat is wat mij betreft dan ook het beste boek van 2011. De rest volgt…


Beste boeken uit 2011

 

de_kaart_en_het_gebied

1. Michel Houellebecq – De kaart en het gebied
‘De eenzaamheid sijpelt door het boek heen, en zelfs die roept op den duur bij de personages geen weerstand meer op. Sterker, de eenzaamheid wordt een gekozen bestemming.’ Lees verder: Michel Houellebecq – De kaart en het gebied

2. Jennifer Egan – A visit from the goon squad
‘How did I get from A to B?’ Lees verder: Jennifer Egan – A Visit from the Goon Squad

3. Jeffrey Eugenides – The Marriage Plot
Over de liefde en reddende engelen: Jeffrey Eugenides – The Marriage Plot

4. Justine Le Clercq – De roemlozen
Filmpje!

5. Stine Jensen – Echte vrienden en Bas Heijne – Echt zien
Twee essays delen de vijfde plek. ‘There is no going back to reality just as there is no going back to virginity.’ (Filosofen en social media: een oppervlakkige relatie); Smaak is ‘smaak’ geworden: Bas Heijne – Echt zien. Literatuur in het mediatijdperk

6. Julian Barnes – Polsslag
‘De verhalen in Polsslag van Julian Barnes spelen zich af tussen het explosieve moment dat twee mensen verliefd worden en de implosie van de dood.’

Beste boeken gelezen in 2011

7. Alain Finkielkraut – Een intelligent hart (2010, vertaling)
‘Het kunstwerk behoort niet tot de categorie van het nuttige. Als we de waarde ervan willen beoordelen, moeten we ons dus niet afvragen waartoe het voor ons van nut kan zijn, maar van welk denkautomatisme het ons bevrijdt.’ Op het tweede gezicht: Alain Finkielkraut – Een intelligent hart

8. Remco Campert – Het leven is vurrukkulluk (1961)
‘Iedereen die in geluk gelooft, is ongelukkig.’ Iedereen die Het leven is vurrukkulluk van Remco Campert leest, is in elk geval voor een paar uur gelukkig. En moet wel gaan geloven in literatuur. Remco Campert – Het leven is vurrukkulluk

9. Yves Petry – De maagd Marino (2010)
Won dit jaar de Libris Literatuurprijs, en terecht. Prachtig citaat hier: Herfst, tweemaal.

10. Laurent Binet – HhhH (2010)
Een goed boek waar ik helemaal niets over heb geschreven. Schande.

Eindejaarslijstje: favoriete Studium Generale-lezingen in 2011

Het klinkt als een open deur of ‘wij van wc-eens adviseren wc-eend’, maar het was lastig een top 3 samen te stellen uit de vele lezingen die ik dit jaar bij Studium Generale heb begeleid. Maar vooruit.

SG4

1. Was there a ‘Time’ before the Big Bang? – Prof. dr. Renate Loll
Wat is tijd? Een van de meest raadselachtige vragen, die alle disciplines bezighoudt vanaf het begin van filosofisch en natuurkundig onderzoek. Renate Loll weet op een heldere en meeslepende manier uit te leggen wat de laatste wetenschappelijke ontwikkelingen in de kwantummechanica betekenen als het gaat om tijd.
Terugzien doe je hier.
– En/of lees: Was er tijd voor de oerknal? Ja! Ja?

SG1

2. Levenskunst: Wu Wei. Doen door niet te doen door prof. Maarten van Buuren
Eigenlijk kon ik niet goed kiezen tussen deze lezing en die van Joep Dohmen over Aristoteles. Omdat ‘wu wei’ verder van mij af staat dan de ethiek van Aristoteles heb ik uiteindelijk voor deze lezing gekozen. Maar kijk ze vooral allebei.
Terugzien doe je hier.
– En/of lees: Taoïsme en levenskunst: harmonie met de natuurlijke orde

SG3

3. Sigmund Freud door Paul Schnabel in de reeks Kennis voor de toekomst
Prof. Paul Schnabel houdt een historisch en persoonlijk verhaal over Sigmund Freud. Een voorbeeld van hoe de wetenschap om kan gaan met haar verleden, juist in de vorm van een toch wel controversieel figuur. Hoe verhoud je je als mens tot die geschiedenis, en als wetenschapper tegenover jezelf als persoon?
Terugzien doe je hier.
– En/of lees: Freud – Luisteren naar de patiënt: taboedoorbrekend

SG2

Voor mij persoonlijk was het interview ‘live on stage’ met prof. Frans de Waal op festival deBeschaving het meest bijzondere om te doen dit jaar. Hij vertelde voor een volle festivaltent over apen en mensen, over macht en seks, over gedrag en moraal. Daar is helaas geen opname van. (Behalve als degene die op de eerste rij zat met een videocamera zich alsnog meldt!)