Columns in Filosofie Magazine

Sinds juli 2021 schrijf ik een maandelijkse column voor Filosofie Magazine. Een vrijplaats om te denken en te spelen met taal. Hieronder de links naar de gepubliceerde columns, van nieuw naar oud:

De columns uit 2021 vind je hier.

Gelukkig zijn (nr. 1/2023)

What makes me happy? Nou, liefde, gezondheid en het winnen van de loterij. Te algemeen? Goed dan: de eerste drie dropjes uit de zak, ­uitkatergeouwehoer op een festivalochtend, wandelen na geschreven te hebben. O, dat was te particulier?

Verwijzingen (nr. 12/2022)

Typisch een stuk van jou, met al die referenties, schreef een vriend. Ik denk dat hij het vriendelijk bedoelde, hoewel het klonk als ‘omgevallen boekenkast’. Hij had natuurlijk gelijk. Kan ik wel iets schrijven zonder naar een ander te verwijzen? Niet toevallig had ik als experiment net een column geschreven met alleen een verwijzing naar mezelf erin, wat ik dan ook triomfantelijk riposteerde.

Controle (nr. 11/2022)

Ik hoorde mezelf zeggen, terwijl ik mijn gast uitliet: ‘Degene die alles wil controleren is het minst autonoom van iedereen. Autonomie vraagt er juist om de controle los te laten.’ Dat klonk wel heel goeroe-achtig. Ik opende snel de deur en zwaaide mijn adviezen samen met mijn bezoeker uit.

Het laatste oor (nr. 10/2022)

Ik vond het zo’n goed verhaal dat ik het heb doorverteld alsof het waar was: dat je in de Middeleeuwen tegen betaling een geheim in het oor van een terdoodveroordeelde kon fluisteren, waardoor de last van jouw schouders viel en het geheim, met dank aan de beul, toch voor altijd veilig bleef. Het werd letterlijk meegenomen in het graf, alleen dan niet dat van jezelf.

Het tragische (nr. 9/2022)

In de tragedie volvoert iemand in alle vrijheid zijn noodlot. Deze oud-Griekse contradictie dragen we nog altijd met ons mee. Althans ik – ‘het tragische’ is iets waar ik steeds bij terugkom, niet in de zin van iets vreselijks, maar als concept dat helpt om die rare bezigheid genaamd leven te begrijpen.

Herinnering (nr. 7-8/2022)

In een busje reden we 800 kilometer naar het noorden, naar de geboortegrond van mijn moeder. Een trip down memory lane: op deze smalle kronkelwegen, op deze heuvels, dit erf en dit gras had ik, alle vakanties bij elkaar opgeteld en verspreid over een half leven, minstens een jaar doorgebracht. Mijn zus maakte een filmpje terwijl we over het karrenspoor naar de boerderij hobbelden. Mijn moeder tikte met haar vingers tegen het raam. ‘Ah! O!’

Lees verder “Columns in Filosofie Magazine”

Recensies: Anna Tsing, De Machine, Maggie Nelson, Stuart Jeffries, e.a.

Een overzicht van recensies die ik dit jaar schreef:

Stijn Bronzwaer, Joris Kooiman en Merijn Rengers, De Machine, in NRC Handelsblad

Maggie Nelson, On Freedom / Over vrijheid, in NRC Handelsblad

Anna Lowenhaupt Tsing, De paddenstoel aan het einde van de wereld, in NRC Handelsblad

Stuart Jeffries, Everything, All the Time, Everywhere, in Filosofie Magazine

Eva Meijer, Verwar het niet met afwezigheid in Filosofie Magazine

Lina Issa, Waar we niet zijn in NRC Handelsblad

De queeste van Questa: essay in De Nederlandse Boekengids

Voor De Nederlandse Boekengids las ik de hele serie ‘Questa’ van uitgeverij Letterwerk, fijne kleine boekjes met essays van Belgische en Nederlandse filosofen die uit zijn op de herbetovering van de wereld:

De Questa-reeks van de Belgische uitgeverij Letterwerk timmert flink aan de weg. Sinds 2017 werden er vijftien dunne boekjes gepubliceerd, waarvan één titel tweemaal, zowel in het Nederlands als in Engelse vertaling. ‘Elk boek presenteert een jonge filosofische stem over een actueel thema, in een heldere stijl en vrij van jargon’, aldus de uitgever.

Niet elk van deze karakteristieken is op alle delen van toepassing – een auteur kan wat ouder zijn, het thema eerder tijdloos dan actueel, en de één schrijft in de praktijk helderder dan de ander – maar dat geeft niet; in een reeks als deze worden individuele werken in een gemeenschappelijk verband geplaatst. Juist als de delen hun eigenheid bewaren binnen het stramien, kan er een interessante onderlinge conversatie ontstaan.

Lees verder: De queeste van Questa

Wie luistert, is nooit alleen

Op Follow The Money:

Spreken en kijken zijn dominant in onze cultuur, constateert filosoof Miriam Rasch. Vandaar dat ze zich voor de verandering wil toeleggen op luisteren – maar dan niet op de makkelijke manier, met de stethoscoop gericht op de ‘gewone man’ en zijn onderbuik, maar gewoon: ergens zijn, en dan aandachtig luisteren wat er allemaal te horen valt. Wat ze nu al leerde: wie luistert, zit altijd middenin, en is nooit alleen.

‘Weet je zeker dat je het redt, schat, drie weken zonder Twitter?’

‘Pas maar op,’ zeg ik, ‘jij moet het drie weken zonder je krant stellen.’

We gaan op vakantie naar een oord dat schijnbaar zo oninteressant is voor big tech dat Google Maps de route tussen bezienswaardigheid A en natuurfenomeen B ‘niet kan berekenen’. Perfect! Ik kijk uit naar drie weken leegte – om me heen en in mijn hoofd.

Lees verder: Wie luistert, is nooit alleen

Columns in Filosofie Magazine, 2021

Sinds juli 2021 schrijf ik een maandelijkse column voor Filosofie Magazine. Een vrijplaats om te denken en te spelen met taal. Hieronder de links naar de gepubliceerde columns, van nieuw naar oud:

Ik werd overvallen door het hostess-syndroom (nr. 12/2021)

Je moest naar een nummer bellen en werd dan gekoppeld aan een vreemde. Drie kwartier praten was de bedoeling, samen de diepte in met alleen wat vragen en de stem van de ander als houvast.

Namens (nr. 11/2021)

Naast het Centraal Station in Rotterdam staat een rij platanen. Een ervan heet Ivo. Om zijn bast hangt een flap: ‘Ivo wordt bedreigd.’ En: ‘Hier sta ik, ik kan niet anders!’ Die uitspraak is geleend van Luther, die zich daarmee precies 500 jaar geleden in Worms beriep op zijn geweten, en op God.

Voordoen (nr. 10/2021)

Op de middelbare school had ik een geschiedenisleraar die graag dreigde: ‘I’m going to kick you under the bottom!’ Veel meer herinner ik me niet van zijn lessen en hij voegde nooit de daad bij het woord. Dat was anders voor de zenleerling Shui-lao, die een flinke schop onder de kont kreeg van zijn meester.

Festivalgevoel (nr. 9/2021)

Ik heb het gemist. Schouder aan schouder op een veld of in een zaal de muziek indrinken die andere mensen, medemensen, daar live staan te maken.

Luisteren (nr. 7/2021)

Ik hou van het internet, hoe het zoveel mensen die voorheen niet gehoord werden een stem heeft gegeven; ik hou ervan ondanks het gekrakeel – en gekrakeel is vriendelijk uitgedrukt voor de scheldpartijen en bedreigingen die er aan de orde van de dag zijn. Net als op huisfeestjes en borrels nemen de stemmen almaar in volume toe, totdat de ander alleen nog kan knikken ter bevestiging van wat hij niet verstaat.

Recensies in NRC Handelsblad: René ten Bos, Michel Dijkstra, beste boeken 2021

Recensie NRC, 7 oktober 2021: In Intimiteit en onthechting voert filosoof Michel Dijkstra vier kunstenaars op bij wie kunst voortdurend uitdrukking geeft aan hun persoonlijke obsessies. Hun gemene deler: een mystieke inslag.

Levenskunst is je eigen ego loslaten

Recensie NRC, 29 juli 2021: Hoe geef je uitdrukking aan dat wat niet in de modellen of zintuiglijke ervaring past? Filosoof René ten Bos schreef een boek over ‘het weer’. (Over Meteosofie)

Ten Bos benadert de kwalijke relatie tussen mens en natuur met zwarte humor

De vijf favoriete boeken uit 2021 van 26 NRC-recensenten

  • Jan Oegema: Rilke en de wijsheid. De kunstenaar als leraar Een diepzinnig en ontroerend boek-als-een-vriend over wat het betekent om te leren, laten leren en geleerd te krijgen. Prometheus, 272 blz. € 24,99
  • Rolando Vázquez: Vistas of Modernity. Decolonial Aesthesis and the End of the Contemporary Belangrijk essay over de politiek van representatie in de kunsten en in alledag, dat hopelijk snel in het Nederlands vertaald wordt. Mondriaanfonds, 184 blz. € 16,99
  • Virginia Woolf & Merve Emre: The Annotated Mrs. Dalloway Het oeuvre van Virginia Woolf is een doorlopende ode aan de zintuiglijkheid en was (niet alleen) voor mij een vluchtheuvel in dit jaar van sociale afstand en digitale overmaat. W.W. Norton, 320 blz. € 35,99
  • Jeanette Winterson: Twaalf bytes. Heden en toekomst van kunstmatige intelligentie Grappig, feministisch, belezen, op de hoogte, en naar mijn zin net iets te optimistisch, waardoor deze essays voortdurend de geest prikkelen. Vert. Arthur Wevers. Atlas Contact, 352 blz. €24,99
  • Karl Ove Knausgård: De morgenster Knausgård probeert gewoon weer het onmogelijke – een bekering tot het geloof beschrijven, het leven na de dood – en komt er nog mee weg ook. Vert. Marin Mars. De Geus, 666 blz. € 25,99

Slechtskijken, verder niets

‘Wanneer ik langdurig naar een vast punt op de muur staar, kan het gebeuren dat ik niet meer weet wie of waar ik ben.’

Max Blecher, Avonturen in de alledaagse onwerkelijkheid

***

Het toeval wil dat tussen de West-Kruiskade en de Nieuwe Binnenweg in het oude westen van Rotterdam twee mensen een voordeur delen die beiden zeggen dat zij voorgoed zijn veranderd door het lezen van de zeven delen van Op zoek naar de verloren tijd van Marcel Proust.

De onderbuurman zegt: ‘Proust heeft mij voorgoed veranderd, want ik kijk nu anders naar de wereld.’

De bovenbuurvrouw zegt, iets minder eloquent: ‘Proust heeft mij voorgoed veranderd, want toen ik het uit had heb ik mijn leven overhoop gegooid.’

Als de onderbuurman aan de bovenbuurvrouw uitlegt dat ‘Proust’ voor hem gaat over waarneming, begrijpt zij dat dat voor haar ook opgaat. Het overhoop gooien van haar leven volgde namelijk op het inzicht dat haar waarneming ván dat leven al die tijd verstoord was geweest. De onderbuurman, die iets ouder is dan de bovenbuurvrouw, vond het blijkbaar niet nodig om zijn leven naar aanleiding van het uitlezen van Op zoek naar de verloren tijd overhoop te gooien.

Lees verder “Slechtskijken, verder niets”

Podcast data & ethiek in het onderwijs

Hoe komt in een data-gestuurde wereld ethiek in de knel? En wat betekent dit voor het onderwijs? Interview door Germaine Poot, projectleider Learning Analytics, ter gelegenheid van de SURF onderwijsdagen.

Luister hieronder: