Denken en complotdenken

Voor Filosofie Magazine schreef ik een essay over het gevaar van het denken.

‘Er zijn maar weinig mensen die nooit in hun leven voor de aardigheid nagegaan zijn langs welke weg ze tot een bepaalde gedachte gekomen waren,’ schrijft Edgar Allan Poe bij monde van zijn verteller in wat geldt als het allereerste detectiveverhaal, ‘The Murders in the Rue Morgue’. Tussen begin- en eindpunt van een gedachte staat een ‘ogenschijnlijk oneindige afstand en gebrek aan samenhang’. Maar de stappen van een gedachtegang zijn best te reconstrueren, mits je goed hebt opgelet. Dat demonstreert de held van het verhaal, oerdetective C. Auguste Dupin. Tot in detail weet hij met zijn buitengewone analytische denkvermogens de gedachten van zijn kompaan te raden, over een slecht gecaste acteur in een middelmatig toneelstuk. Hoe? Hij reconstrueert zijn denkspoor tot aan de botsing met een fruitverkoper, die de verteller deed struikelen over losliggende stenen, enzovoorts. Later zal hij dezelfde kraakheldere redeneertrant gebruiken om de mysterieuze moorden op een moeder en dochter op te lossen. Zo netjes passen de puzzelstukjes in elkaar, het lijkt wel een complot.

Vergelijk Dupin nu met Descartes, die zijn denkspoor terugvolgt tot het absolute beginpunt, de twijfel die in hem huist. Waar het spoor van de detective tegelijk een spoor is in de wereld – de fruitverkoper, de straatstenen – stript Descartes het denken juist zoveel mogelijk van alle zintuiglijke toevalligheden die de buitenwereld op zijn weg strooit. Zo ontstaat een filosofisch bouwwerk met fundamenten van argumentatieve aard. Het is dit denken dat we zijn gaan beschouwen als het echte denken.

Lees verder op Filosofie.nl


Geplaatst

in

door

Tags: