Recensies in NRC Handelsblad: René ten Bos, Michel Dijkstra, beste boeken 2021

Recensie NRC, 7 oktober 2021: In Intimiteit en onthechting voert filosoof Michel Dijkstra vier kunstenaars op bij wie kunst voortdurend uitdrukking geeft aan hun persoonlijke obsessies. Hun gemene deler: een mystieke inslag.

Levenskunst is je eigen ego loslaten

Recensie NRC, 29 juli 2021: Hoe geef je uitdrukking aan dat wat niet in de modellen of zintuiglijke ervaring past? Filosoof René ten Bos schreef een boek over ‘het weer’. (Over Meteosofie)

Ten Bos benadert de kwalijke relatie tussen mens en natuur met zwarte humor

De vijf favoriete boeken uit 2021 van 26 NRC-recensenten

  • Jan Oegema: Rilke en de wijsheid. De kunstenaar als leraar Een diepzinnig en ontroerend boek-als-een-vriend over wat het betekent om te leren, laten leren en geleerd te krijgen. Prometheus, 272 blz. € 24,99
  • Rolando Vázquez: Vistas of Modernity. Decolonial Aesthesis and the End of the Contemporary Belangrijk essay over de politiek van representatie in de kunsten en in alledag, dat hopelijk snel in het Nederlands vertaald wordt. Mondriaanfonds, 184 blz. € 16,99
  • Virginia Woolf & Merve Emre: The Annotated Mrs. Dalloway Het oeuvre van Virginia Woolf is een doorlopende ode aan de zintuiglijkheid en was (niet alleen) voor mij een vluchtheuvel in dit jaar van sociale afstand en digitale overmaat. W.W. Norton, 320 blz. € 35,99
  • Jeanette Winterson: Twaalf bytes. Heden en toekomst van kunstmatige intelligentie Grappig, feministisch, belezen, op de hoogte, en naar mijn zin net iets te optimistisch, waardoor deze essays voortdurend de geest prikkelen. Vert. Arthur Wevers. Atlas Contact, 352 blz. €24,99
  • Karl Ove Knausgård: De morgenster Knausgård probeert gewoon weer het onmogelijke – een bekering tot het geloof beschrijven, het leven na de dood – en komt er nog mee weg ook. Vert. Marin Mars. De Geus, 666 blz. € 25,99

Knausgård – De morgenster. Acht overwegingen, geen spoilers

Ambities zijn Karl Ove Knausgård nooit vreemd geweest. Wilde hij met Mijn strijd minutieus een mensenleven – het zijne – beschrijven, zijn nieuwe roman De morgenster (vertaald door Marin Mars) is een poging door te dringen in de dood. Vanaf de zondeval, toen de mens zo nodig moest weten van goed en kwaad, hoort het bewustzijn van de dood bij ons. Wat als de dood ons wordt afgenomen? Knausgård glorieert met een onderhuidse spanning die mij zelfs bij de tweede keer lezen achtervolgde tot in mijn dromen. Acht overwegingen, geen spoilers.

Lees veder bij Athenaeum: Knausgård glorieert in De morgenster. Acht overwegingen, geen spoilers

Rebecca Solnit – Orwell’s Roses, recensie

Rebecca Solnit, befaamd en bekroond essayist, las op jonge leeftijd George Orwell: 1984 en Animal Farm natuurlijk, later ook zijn essays en fait divers. Naar een column over het planten van bomen blijft ze haar hele leven terugkeren. Orwell wordt een intellectuele vriend, een gelijkgezinde, een dode die nooit anders is geweest dan levend. Met Orwell’s Roses legt ze een getuigenis van deze vriendschap af. Deels biografie, deels ode, deels een maatschappijkritisch onderzoek naar de deplorabele staat van onze wereld, maar altijd: een echt Solnit-essay.

Lees verder bij Athenaeum: Orwell als intellectuele vriend

Nogmaals over digitale doden

In het essay Zelfs na je dood laat Big Tech je niet met rust voor FTM haalde ik al kort het proefschrift van Nadia de Vries aan, Digital Corpses, over het online bestaan van beelden van doden of stervenden. Ik las het werk voor een bespreking in De Nederlandse Boekengids, die nu ook is verschenen.

‘Beelden van doden of bijna-doden maken juist door hun extreme inhoud iets duidelijk over onze relatie tot zowel het internet als de dood.’

Proefschriftbespreking: het digitale lijk

Het feest en de afgrond dragen elkaar: ‘De vadsige koningen’ van Hugo Raes

Bij uitgeverij Karakters is zopas een heruitgave verschenen van De vadsige koningen, de debuutroman van de Vlaamse schrijver Hugo Raes (1929-2013). Miriam Rasch schrijft in een persoonlijk verhaal waarom we deze roman dringend moeten (her)ontdekken. ‘Het gewone leven is het absurde en in de grenspraktijken huist het normale. Wie anders beweert, houdt zichzelf voor de gek.’

Ergens aan het begin van deze eeuw schreef ik een brief aan Hugo Raes. Wat erin stond, weet ik niet meer, alleen dat ik hem nooit verstuurde. Hij stierf in 2013, dus de brief blijft voorgoed onverzonden. En trouwens ook onherstelbaar verdwenen in het stof van oude computers die niet meer werken.

Lees verder bij de lage landen: Het feest en de afgrond dragen elkaar: ‘De vadsige koningen’ van Hugo Raes

Over influencers, vervreemding, Gouden bergen van Doortje Smithuijsen en Picture perfect van Kelli van der Waals in De Groene Amsterdammer

Influencers bewegen zich in een kapitalistisch systeem dat drijft op exploitatie. In Gouden bergen van Doortje Smithuijsen en Picture perfect van Kelli van der Waals zien we hoe de wereld er achter de muur van sociale media uitziet.

De influencer, mag je aannemen, oefent invloed uit. Op wie? En aangezien invloed niet een stoot elektriciteit is zonder verdere kleur mag je ook vragen: waarover?

Lees verder op de website van De Groene Amsterdammer: Alles is fantastisch en iedereen is ongelukkig

De overvloed van Annie Dillard – recensie Athenaeum

Schrijven is kijken. Als je maar lang genoeg kijkt, komt er misschien iets van het mysterie in beeld. Schrijven is dat wat je ziet te boek stellen. De overvloed vastleggen, naar de titel van de verzameling essays van Annie Dillard (The Abundance, vertaald door Henny Corver), waarin de lezer deelgenoot wordt gemaakt van dat mysterie van het kijken. Analytische scherpte en extatische overgave gaan daarbij samen op.

Lees verder op Athenaeum: Het zesde zintuig van Annie Dillard

Bespreking van De macht van niets doen van Jenny Odell

Of je de lockdown nu hebt doorgebracht met ‘niksen’ of met thuisonderwijs geven, zieken verzorgen, eindeloze rijen zoom-meetings uitzitten, of een combinatie daarvan, een ervaring van leegheid zal er vast ook deel van uit hebben gemaakt. Die collectieve ervaring geeft De macht van niets doen. Een radicaal verzet tegen de aandachtseconomie (vertaald door Menno Grootveld) een onvoorziene actualiteit – nadat het vorig jaar al een bestseller was geworden in de VS en op de lijst met favoriete boeken van Barack Obama belandde. Nu het land na de lockdown opnieuw op gang komt en de vraag of er nog iets te leren valt van de afgelopen maanden alweer lijkt te verstommen, wordt Jenny Odells pleidooi voor niets doen alleen maar urgenter.

Lees verder bij Athenaeum: Een pleidooi voor gegronde aandacht

Bespreking van Het internet is stuk, maar we kunnen het repareren van Marleen Stikker

Voor De lage landen schreef ik over Het internet is stuk, maar we kunnen het repareren van Marleen Stikker.

Marleen Stikkers alternatieve geschiedenis van het internet biedt inspiratie voor een digitale toekomst die wel rekening houdt met sociale en publieke waarden.

Het internet is inmiddels zo oud dat het jubilea viert. In 2019 was het vijftig jaar geleden dat ARPANET het licht zag, het eerste netwerk dat computers over een afstand met elkaar verbond. Het wereldwijde web, dat het internet toegankelijk maakte voor het brede publiek, is inmiddels zo’n 25 jaar oud. Het lijkt zowel kort als heel erg lang. Kort, omdat het ongelooflijk is hoe een technologie in de loop van een halve eeuw de hele wereld heeft getransformeerd. Lang, omdat de tijd van voor het internet daarmee tot de “midtwintigste eeuw” behoort, een tijd die het merendeel van de internetgebruikers niet bewust heeft meegemaakt.

Lees verder bij De lage landen: Het is tijd om onze digitale soevereiniteit op te eisen